Kể từ ngày 24/7/2026, Mỹ chính thức kích hoạt mức thuế nhập khẩu mới lên tới 12,5% đối với hàng hóa từ nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách thương mại của Washington, chuyển từ các khoản phụ thu tạm thời sang công cụ mang tính dài hạn. Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nông – lâm nghiệp, đây không chỉ là bài toán về dòng tiền mà còn là một cuộc đại phẫu về tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Mức thuế 12,5% và sự dịch chuyển chính sách của Mỹ
Theo thông báo từ Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), chính quyền Mỹ đã công bố áp dụng biểu thuế mới đối với 60 nền kinh tế, nhắm vào việc các đối tác này chưa thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức. Đây là kết luận cuối cùng của cuộc điều tra đa quốc gia dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Biện pháp thuế quan mới bao phủ tới 99,4% kim ngạch thương mại của Mỹ. Trong cơ cấu áp thuế từ 10% đến 12,5% có hiệu lực từ ngày 24/7 (giờ Mỹ), Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia phải chịu mức thuế 12,5%. Mức thuế này về cơ bản sẽ thay thế cho mức thuế toàn cầu 10% tạm thời vừa hết hạn cùng ngày.
Tuy nhiên, dưới lăng kính tài chính vĩ mô, tác động sâu xa nằm ở tính pháp lý. Thuế theo Mục 301 không có thời hạn tự động hết hiệu lực, biến một rào cản mang tính thời điểm thành một tiêu chuẩn dài hạn.
Phản ứng nhanh nhạy từ Việt Nam: Lấy pháp lý làm điểm tựa
Trước áp lực bủa vây từ các cơ chế phòng vệ thương mại của Mỹ, Việt Nam đã cho thấy sự nhạy bén chiến lược. Ngay sát thời điểm Mỹ ban hành kết luận (22/7), Chính phủ đã ban hành Nghị định 292 cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Đây là một nước đi “trúng đích”, trực tiếp giải quyết quan ngại cốt lõi của USTR, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để duy trì các kênh đối thoại ngoại giao. Thực tế, chênh lệch giữa hai bên hiện tại chủ yếu nằm ở thời điểm triển khai chính sách hơn là nội dung cam kết. Với tổng gánh nặng thuế dự kiến duy trì ở ngưỡng 20% (bao gồm mức 12,5% mới thay cho mức cũ), nền kinh tế vĩ mô cơ bản tránh được một cú sốc chi phí đột ngột.
Phân hóa rủi ro: Nhận định chuyên sâu cho nhóm Nông – Lâm – Thủy sản
Dù một số loại thực phẩm, phân bón, nguyên liệu thô thuộc nhóm nguy cơ thiếu hụt nguồn cung tại Mỹ đã được đưa vào danh sách miễn trừ, làn sóng thuế này vẫn tạo ra sức ép phân hóa mạnh mẽ lên từng nhóm ngành xuất khẩu chủ lực:
Ngành Lâm sản và Đồ gỗ (Áp lực cao nhất): Vốn là “con gà đẻ trứng vàng” trong cơ cấu xuất khẩu sang Mỹ, ngành gỗ sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cả yếu tố thuế và quy định truy xuất nguồn gốc khắt khe. Các doanh nghiệp sẽ phải chi mạnh tay cho hệ thống quản trị rủi ro chuỗi cung ứng (traceability). Việc không chứng minh được nguồn gốc gỗ nhập khẩu nguyên liệu có thể dẫn đến nguy cơ hàng bị lưu bãi hoặc từ chối thông quan, làm tăng đột biến chi phí lưu kho và xói mòn biên lợi nhuận của các nhà máy sản xuất.
Ngành Nông – Thủy sản (Thách thức đi kèm cơ hội): Các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, cà phê, hồ tiêu đã quen với việc tuân thủ các hàng rào kỹ thuật và vệ sinh dịch tễ (SPS) phức tạp của FDA Mỹ. Miễn là các doanh nghiệp duy trì được sự minh bạch trong hệ thống hồ sơ thu mua từ nông hộ và hợp tác xã, việc xuất khẩu sẽ ít bị gián đoạn. Thậm chí, việc đáp ứng các tiêu chuẩn ngặt nghèo về lao động nông nghiệp còn giúp nông sản Việt Nam định vị lại thương hiệu ở phân khúc cao cấp hơn.
Thanh lọc dòng vốn FDI nông nghiệp: Các cuộc điều tra về dư thừa công suất sẽ là “bộ lọc” để hệ thống tài chính nhận diện và đào thải các dòng vốn FDI nông nghiệp chất lượng thấp. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng mượn danh “Made in Vietnam” làm trạm trung chuyển, bảo vệ uy tín của nông sản bản địa.
Tầm nhìn cuối năm 2026: Không chỉ có lao động cưỡng bức
Đợt áp thuế ngày 24/7 chưa phải là điểm kết thúc. Theo lộ trình, các nhà xuất khẩu Việt Nam cần đặc biệt chú ý đến hai rủi ro tài chính – thương mại khác đang treo lơ lửng: cuộc điều tra về dư thừa công suất mang tính cơ cấu và cuộc điều tra về Sở hữu trí tuệ (dự kiến chốt kết luận vào ngày 29/11). Các biện pháp chế tài ở giai đoạn cuối năm thậm chí có thể vượt xa phạm vi rào cản thuế quan thông thường.
Cánh cửa sang thị trường Mỹ vẫn rộng mở nhưng chi phí tuân thủ đã đắt đỏ hơn. Làn sóng thuế từ 24/7 sẽ không bẻ gãy đà xuất khẩu của nông nghiệp Việt Nam, nhưng là hồi chuông thúc đẩy các doanh nghiệp số hóa quy trình quản lý, số hóa dữ liệu nguồn gốc và xây dựng các bộ đệm rủi ro tài chính đủ dày cho nửa cuối năm đầy biến động.
www.qdfeed.com
(tổng hợp từ internet)